Od maleńkości natura tak wyposażyła dziecko, by w odpowiednim momencie nabywało nowych umiejętności, chciało poznawać świat. Im dziecko starsze, tym bardziej jednak nasza kultura zaczyna narzucać dziecku to, co powinno robić, czym powinno się interesować. Jak to pogodzić? Jak ocalić wewnętrzną ciekawość dziecka? Jak budować motywację wewnętrzną dziecka? O to spytałam Joannę Kalembkę, psycholożkę i autorkę fantastycznej książki o motywacji wewnętrznej dziecka. Cały wywiad przeczytacie poniżej, a ja zapraszam również na webinar z Joanną!

1. Jak to się stało, że zainteresowałaś się wspomaganiem dzieci w nauce?

Temat dziecięcej motywacji zafascynował mnie, kiedy zostałam mamą. To było dla mnie niesamowite obserwować, jak ogromną pasję do poznawania świata i rozwijania własnych umiejętności posiada taki malutki człowiek. Jak jest w tym niestrudzony. Jaką mu to sprawia przyjemność. I jak, w jakiś przedziwny sposób, potrafi sam przed sobą stawiać optymalne, najbardziej motywujące cele – ani zbyt łatwe, ani zbyt trudne, takie, przy których trzeba się trochę natrudzić, ale które da się osiągnąć, co daje wielką satysfakcję.
Drugim powodem, który popchnął mnie ku zagłębianiu meandrów motywacji, było zderzenie mojego dziecka z systemem edukacji. Moje dziecko bardzo lubiło pewne dodatkowe zajęcia w przedszkolu i widziałam również, jak bardzo dużo z nich czerpało. Pewnego razu pani prowadząca zaczęła nagradzać dzieci za ich pracę na zajęciach, co na początku spowodowało, że moje dziecko jeszcze bardziej zapaliło się do pracy. Jednak na krótko! Za chwilę okazało się, że zajęcia są fajne tylko ze względu na nagrody, a te szybko przestały być interesujące… Finalnie zrezygnowaliśmy z tych zajęć, ale we mnie została ciekawość tego, co się wydarzyło. Teraz już wiem, jaki mechanizm zniechęcił moje dziecko i w jaki sposób motywacja zewnętrzna może łatwo zniszczyć wewnętrzną pasję do rozwoju i przyjemność z aktywności.

2. Czy Twoje wykształcenie pomogło Ci w rozwijaniu tej wiedzy i umiejętności?

Na pewno, chociażby dzięki temu, że mam za sobą całe zaplecze zdobytej wiedzy o funkcjonowaniu ludzkiej psychiki. Wiem, jak czytać i rozumieć badania naukowe. To, co również bardzo mi pomogło, to moje dodatkowe wykształcenia psychoterapeutyczne.

3. Dlaczego warto budować motywację wewnętrzną dziecka?

Badania, które skupiają się na motywacji wewnętrznej pokazują, że motywacja wewnętrzna nie tylko poprawia jakość i zaangażowanie w naszą pracę czy naukę, ale również jest jednym z fundamentów naszego poczucia spełnienia. Krótko mówiąc, pielęgnując swoją motywację wewnętrzną, stajemy się bardziej szczęśliwi.

4. Czego na pewno nie polecasz podczas budowania motywacji wewnętrznej dziecka?

Pośpiechu. Żyjemy w czasach, w których wszystko chcemy na już. Rozwijanie motywacji wewnętrznej nie działa jednak jak automat z przekąskami – stosujesz metodę i voila! twoje dziecko jest zmotywowane. Bardziej przypomina zasiewanie plonów, ufanie procesowi rozwoju swojego dziecka. Metody budowania motywacji wewnętrznej są skuteczne, ale potrzebują czasu, często zmiany perspektywy, patrzenia w długofalowej perspektywie.

5. Jak ułatwić dziecku naukę w systemowej szkole?

To trudne pytanie, bo mam poczucie, że systemowa szkoła systemowej szkole nie równa. Na pewno jednak warto ustalić sobie priorytety tego, co dla mnie, mojej rodziny jest kluczowe i tym się kierować. Jeśli np. ważne jest dla mnie zdrowie dziecka i jego odpoczynek, to pilnować tego, żeby dziecko nie siedziało po nocach nad zadaniami domowymi, tylko poszło spać.
Agnieszka Stein w jednym ze swoich wywiadów powiedziała, że ma przekonanie, że to rodzice mają moc zmian w szkole. Myślę, że w tych słowach jest wiele racji. Trudność polega na tym, że my często po przekroczeniu murów szkoły zaczynamy się czuć, jakbyśmy znowu byli uczniami, którzy nie mają głosu. A przecież to nieprawda.

6. Jak można zaangażować innych (np. rodzinę, szkołę), by nie niszczyli wewnętrznej motywacji dziecka?

Zmianę zaczynajmy od siebie. Są takie znane badania dotyczące działania sieci społecznych, które pokazują, jak wielką moc i jak wielki wpływ ma jednostka na swoje otoczenia. Innymi słowy mówiąc, jeśli my zaczniemy się zmieniać i działać w inny sposób, to pobudzi to kolejne ogniwa do zmiany, niczym w misternie utkanej pajęczej sieci. Tak, że za chwilę ta sieć może zmienić całą swoją konstrukcję.

Kiedy stajemy się mamami, zaczynamy inaczej patrzeć na to, jak do tej pory żyłyśmy. Weryfikujemy nasze nawyki, to, co jemy (szczególnie w ciąży). Ale gdy potem dziecko podrasta, wracamy do naszych nawyków żywieniowych, które nie zawsze są takie zdrowe. „Luzujemy” trochę, dziecku również. Zastanawiasz się czasem, jak tak naprawdę żywienie wpływa na rozwój mózgu dziecka? Zapytałam o zdrowe żywienie Ewę Cendrowicz, która jest doktorem nauk biologicznych i zajmuje się wpływem jedzenia na organizm dzieci i dorosłych. Ewa będzie gościem na webinarze Inspirująych mam właśnie w temacie żywienia, które wpływa na mózg dziecka. Cały wywiad przeczytacie poniżej!

1. Jak to się stało, że zainteresowałaś się wpływem jedzenia na zdrowie?

Tak naprawdę to moja mama zainteresowała mnie tym tematem. Gdy byłam mała, wciskała we mnie świeże orzechy włoskie i mówiła, że są dobre na mózg ?.

Ja sama nie zwracałam na to zbytniej uwagi, ale coś we mnie zostało. Miałam np. 100% przekonanie o tym, żeby nie brać leków przeciwbólowych, czy tabletek antykoncepcyjnych, które wpoili we mnie rodzice (i muszę przyznać, że przez całe życie wzięłam może 3 tabletki APAP).

Moi rodzice nie dawali nam antybiotyków (leczyli okropnymi kanapkami z czosnkiem ? i dużą ilością ciepłych ziół).

Niestety nie wiedzieli wszystkiego, a ja wyszłam z domu z dość okrojoną wiedzą na temat zdrowia. Tak na serio zaczęłam interesować się zdrowiem, gdy urodziła się moja córka. Dodatkową motywacją był dla mnie czas, gdy chciałam żyć tak, jak wiele innych osób (luz, pizza, hot-dogi, czekoladki itp…). Niestety okazało się, że bardzo szybko poczułam się zwyczajnie źle (przewlekłe zmęczenie, problemy skórne, słaba odporność na stres, częste infekcje). Na szczęście miałam już podstawową wiedzę i dość szybko wróciłam do siebie, a teraz staram się utrzymywać ten poziom właśnie dzięki zdrowej diecie.

Zauważyłam, że od tego, co jem i jak żyję, zależy poziom mojej energii, mój wygląd, nawet moje samopoczucie i to, jak reaguję na sytuacje stresowe. Np. ostatnio byłam dość przepracowana (3 dzieci + praca naukowa + firma). Nie mogłam wziąć urlopu, ale znalazłam ostatnie siły na wyciśnięcie kilku zielonych soków i zaaplikowanie takiej dawki przeciwutlenieczy, witamin, minerałów do mojego organizmu. Pomogło. Poczułam się lepiej, dostałam tzw. kopa i dociągnęłam pracę, dom i firmę do chwili, gdy naprawdę mogłam odpocząć (czyli urlopu).

2. Czy Twoje wykształcenie pomogło Ci w rozpoczęciu i rozwijaniu bloga?

Myślę, że moje wykształcenie jest w tym kluczowe. W Internecie pojawiło się bardzo dużo sprzecznych opinii na temat odżywiania. Muszę przyznać, że kilka lat temu nabrałam się na kilka z nich, bo myślałam, że jak już ktoś się odzywa, to wie, co mówi ?. Dzięki temu, że mam wiedzę biochemiczną, mikrobiologiczną, a teraz już podstawową wiedzę z immunologii, mogę krytycznie patrzeć na te pseudozalecenia. Dodatkowo zdecydowaną większość porad opieram na badaniach klinicznych i naukowych, przeprowadzanych na setkach osób. Dzięki temu wiem, że to, co polecam, to porady sprawdzone, a nie czyjeś „widzimisię”.

3. Dlaczego warto zwracać uwagę na to, co jemy?

To, co jemy, wpływa na większość naszego życia. Może to wydawać się dziwne, ale jednak tak jest. Jeśli zjadamy zbyt duże ilości cukru, nabawimy się insulinooporności. To schorzenie wpływa bardzo negatywnie na gospodarkę glukozy. Mamy więc mało energii, nasz mózg, który nie otrzymuje glukozy, działa mniej sprawnie. Nie potrafimy zapamiętać, gdzie postawiliśmy samochód, zapominamy o spotkaniach. Gdy nie mamy energii, nie możemy wstać do pracy, wszystko wydaje nam się zwyczajnie trudne. Poza tym odpowiednia dieta to prewencja wielu chorób, np. nowotworów (o tym trąbią już nawet najsłabsze portale i gazety). A zalecenia są proste: wystarczy wyrzucić przetworzoną żywność z naszej diety i wprowadzić więcej warzyw.

4. Czego na pewno nie polecasz, gdy chcemy jeść zdrowiej?

Zdecydowanie nie polecam podążania za każdą poradą, jaką znajdziemy w Internecie. Zaczniesz od tego, że mięso jest niezdrowe (dieta wegańska) lub bardzo zdrowe (dieta paleo). Zatoczysz krąg i pozostaniesz przy swoich nawykach. Nie polecam też diet zupełnie skrajnych, np. tylko surowe warzywa i owoce (witarianizm) lub tylko gotowane, polecane przez niektórych terapeutów TMC. Nie ma dowodów na słuszność ani jednej, ani drugiej teorii. W diecie trzeba zachować zdrowy umiar. I oczywiście zaczynamy stopniowo, żeby się nie zrazić ?

5. Jak ułatwić sobie przygotowywanie zdrowych posiłków?

To bardzo dobre pytanie! Na tym punkcie poddaje się większość z nas. Ja sama kiedyś poległam. Jak już wspominałam, chciałam żyć tak, jak inni – na luzie, z telefonem po pizzę ? a nie ciągle w kuchni, główkując, co tu dzisiaj zdrowego podać na stół, podczas gdy jedno dziecko płacze, a drugie trzeba nakarmić piersią (czyli być uziemionym przez jakieś pół godziny). Muszę przyznać, że dochodziłam do tego latami, ale myślę, że znalazłam tę metodę. Przede wszystkim nie piekę ciast, ciasteczek itp., gdy nie muszę. To zajmuje niepotrzebnie czas, a i tak zaweira niezdrową dawkę cukru. Po drugie, nauczyłam się kilku (naprawdę zaledwie kilku) dań, które robię szybko i z zamkniętymi oczami. Na początku były one u nas na obiad kilka razy w tygodniu, bo oswajałam się z tempem ich przygotowania. Teraz, gdy mam kryzysową sytuację, zwyczajnie robię te dania, które są najłatwiejsze. Rodzina oczywiście musi akceptować dania, które mają np. mniej soli albo nie są smażone. Na to potrzeba czasu (zwłaszcza mężowie potrzebują na to czasu – można zawsze dać im gotowane mięso, patelnię, olej i niech sobie smażą ?). Kolejnym fajnym tipem jest przygotowanie np. większej ilości ryżu rano na śniadanie lub na obiad i tylko dodanie jakiś składników na kolację (np. gotowane jabłka lub leczo). Można zrobić zupę na 2 dni. Ale przyznaję, że i tak dużo czasu spędzam w kuchni ?

6. Jak przekonać rodzinę do zdrowego odżywiania?

Jak przekonać męża znaczy się? Moje dzieci mają takie dania od dziecka, więc nie buntują się aż tak strasznie. Pozwalamy sobie od czasu do czasu na coś mniej zdrowego (u nas to np. kiełbaska albo kanapka, czasem kawałek ciasta może cukierek – ale w szkole dostają już zbyt dużo słodyczy, więc w domu unikam). Ale czasem mają dość. Np. po ostatnich wakacjach, gdy jadły codziennie płatki owsiane na śniadanie (bo kupiłam i nie chciałam zabierać ich w podróż powrotną, więc… trzeba zjeść!), zdecydowanie odmówiły kolejnej porcji po powrocie. I już! Czasem nie chcą zjeść zupy, więc muszę ich przekonywać…. a to jest jednak trójka dzieci do przekonania. Jednak ja jestem stanowcza i nieugięta. Moje dzieci widzą, że ja sama nie jem batonów po kątach i ta autentyczność działa. Mój syn pyta, czy ta sałatka jest zdrowa, a córce wytłumaczyłam, jak działa mózg i co go karmi. Dałam jej wybór: albo zdrowy mózg i łatwa matematyka albo słaby mózg i ciągłe trudności. Wydaje mi się, że zrozumiała ?

Męża przekonałam ciągłym… gadaniem o zdrowiu. Chociaż muszę przyznać, że sam podjada czasem jakieś niezdrowe sklepowe przekąski, ale kto nie ma grzeszków…. Jednak w domu stoimy po jednej stronie. Mojego męża też przekonało kilka momentów z naszego życia (takie świadectwo naoczne). Dwa razy on sam poważnie zachorował – nie chciało mu się zdrowo odżywiać i tak jakoś miał pecha ?. Dwa razy podjęłam trudną pracę leczenia go Terapią dra Gersona. Udało się. Muszę niestety ciągle mu przypominać te sytuacje, bo my ludzie mamy już tak, że jak jest dobrze, to tracimy czujność….

3. Dlaczego warto rozwijać zdolności muzyczne od małego?

Poza tym małe dzieci mają niesamowita zdolność szybkiego przyswajania nowej wiedzy i umiejętności (później idzie to znacznie wolniej i trudniej). Uczą się w każdej sekundzie swojego życia nowych rzeczy, są zafascynowane światem i trzeba w nich tę ciekawość pielęgnować i rozwijać. Należy pokazywać im szerokie spektrum możliwości, rozwiązań.

4. Czego na pewno nie polecasz podczas rozwijania zdolności muzycznych u dzieci?

Trzecią rzeczą, której nie polecam to „pchanie” dziecka od razu do nauki nut czy skomplikowanych fraz muzycznych. Tak, jak pisałam wcześniej – to ma być dobra zabawa, nie przymus. Gdy każemy dziecku np. pisać nuty w momencie kiedy zupełnie nie ma na to najmniejszej ochoty albo wymagamy, aby nauczyło się ich, gdy nie jest jeszcze na to gotowe – to zupełnie mija się z celem. NAUKA NUT NIE JEST NAJWAŻNIEJSZA! Wcale nie trzeba znać nut, aby dobrze śpiewać lub grać na instrumencie (choć oczywiście bardzo się do tego przydają). To jest tak samo jak z nauką chodzenia – przecież nie wymagamy od dziecka, aby zaczęło chodzi zanim nie nauczy się przekręcać na brzuszek, raczkować i wstawać, prawda? Tak samo jest w umuzykalnianiu małych dzieci.

5. Jak ułatwić sobie wprowadzanie dziecka w świat muzyki?

Wiem też, że wielu rodziców myśli, że aby muzykować z dzieckiem potrzebują jakiegoś profesjonalnego sprzętu. Kolejny błąd. Ja właśnie pokazuję jak przedmioty codziennego użytku mogą nam w tym pomóc, jak wpleść aktywność muzyczną w nasze codzienne rytuały tak, aby nasze dziecko mogło jak najwięcej skorzystać!

6. Jak można zaangażować innych (np. partnera), by z sukcesem wprowadzić dziecko w świat muzyki?

Wspólne muzykowanie ma być dobrą zabawą przede wszystkim! 🙂

3. Dlaczego warto przygotować się do połogu wcześniej?

Warto przygotować się wcześniej do połogu (pierwszych 40 dni po porodzie), bo niestety sam godny i piękny połóg się nie zorganizuje. Najczęściej nie mamy obok siebie matki i babci, która nas będzie mądrze wspierała, kultura została utracona. To już nawet  jest takie oczywiste że kobieta w połogu ma leżeć i odpoczywać.

4. Czego na pewno nie polecasz podczas połogu?

Na pewno podczas połogu nie polecam wyprawiania przyjęć i przyjmowanie gości (ten kto przyszedł pomóc, to nie gość). A jeszcze nie polecam przebywania w zatłoczonym miejscu, typu supermarket, galeria czy nawet przychodnia.

5. Jak ułatwić sobie przeżycie połogu?

Połóg jest pięknym i wyjątkowym czasem, warto nie zagubić jego wartości i w pełni nim się nacieszyć. Pomóc w tym może dobra organizacja i przede wszystkim mocne postanowienie. O tym jak zorganizować piękny i godny połóg opowiem podczas webinaru.

6. Jak można zaangażować innych (np. partnera), by dobrze przeżyć połóg?

Jak zaangażować męża w pomoc? Mówić mu wiele wiele razy o swoich potrzebach i oczekiwaniach. Podesłać mu wpis na blogu, który już niejednego faceta, kochającego męża, pokierował w dobrą stronę (http://otulicmame.pl/oczekiwania-od-meza-na-czas-pologu/). Bo oni chcą pomóc, tylko nie do końca kojarzą, jak i co.

3. Dlaczego warto stosować metodę Porozumiewania bez przemocy?

Przychodzą mi do głowy dwa słowa: bo daje wolność i spokój.

4. Czego na pewno nie polecasz podczas wprowadzania tej metody?

Twórca Nonviolent communication, Marshall Rosenberg  nie nazywał NVC metodą. Mówimy częściej, że to styl życia. To właśnie jest pułapką, kiedy wprowadzamy Porozumienie z założeniem, że to ma działać. Że kiedy powiemy tak i tak, to ludzie zaczną robić to, co my chcemy, by robili. A jest dokładnie na odwrót – zajmujemy się sobą, tym czego potrzebujemy i w pełnej wolności zapraszamy ludzi do współtworzenia dobrego świata, nie wymuszając niczego z ich strony.

5. Jak ułatwić sobie porozumiewanie się bez przemocy?

Nastawić uszu, otworzyć serce i nie oczekiwać niczego. Zaakceptować to, co jest. A kiedy to się stanie, pojawia się kosmos możliwości. Wystarczy poddać się temu z zaufaniem.

6. Jak można zaangażować innych (np. partnera), by z sukcesem praktykować Porozumienie bez przemocy?

Nie można tego zrobić, bo zgodnie z założeniem nie możemy nikogo zmusić do realizacji naszej wizji. Najlepszym sposobem, by zarażać Porozumieniem, jest stosowanie go w swoim życiu. A kiedy ludzie widzą, że jesteśmy spokojni, szczęśliwi, radośni, sami zaczynają pytać, podpatrywać i próbować. To była moja taktyka w rodzinie i wśród znajomych. Okazała się bardzo skuteczna, bo mój mąż, który nie chciał nigdy wziąć udziału w kursie NVC, ani nie interesuje się literaturą w tym temacie, jest w sercu i słowach absolutnie bezprzemocowy, bo NVC weszło w niego na zasadzie osmozy, przeniknęło do jego serca wraz z atmosferą naszego domu.

3. Dlaczego warto przygotować się do porodu?

Przygotowanie się do porodu jest bardzo istotne. Jednym z głównych czynników mającym znaczenie w porodzie jest pozytywne nastawienie, ponieważ ułatwia ono przeżywanie oraz zrozumienie całego tego procesu. Świadomość tego, co się dzieje, ułatwia kontrolowanie ciała. Osobiście rozróżniam trzy typy pacjentek – pierwszy typ to kobiety, które absolutnie się nie przygotowują, wierząc, że natura wie, co robi, pacjentka wówczas zdaje się głównie na instynkt. Drugi typ kobiet to takie, które coś przeczytają, posłuchają, ogólnie poród wyzwala w nich mieszane uczucia i nie skupia na sobie uwagi. Ostatnim typem są kobiety bardzo dobrze przygotowane, znające wszystkie możliwe metody łagodzenia bólu, świadome zachodzącego procesu, jakim jest poród i korzystają ze wszystkich dostępnych metod alternatywnych niż w standardowych porodach szpitalnych. Z każdą taką pacjentką położna pracuje w odmienny sposób.

4. Czego unikać podczas porodu?

Czymś, czego wiele osób wolałoby unikać w porodzie, jest na pewno leżenie. Leżenie często ma negatywny wpływ na przebieg porodu, które jest zjawiskiem bardzo aktywnym i wymagającym ruchu. Stres również nie wpływa dobrze na poród, więc pozytywne nastrojenie się przed tym ważnym dniem jest dosyć istotne. Nie zalecam również spieszyć się do szpitala przy pierwszych objawach porodu, ponieważ zanim pojawią się bóle porodowe, pacjentka często spędza czas siedząc i się nudząc na izbie przyjęć, denerwując się, czy to już, czy jeszcze trochę. Jak to będzie „już”, na pewno się tego nie przegapi.

5. Jak ułatwić sobie poród?

Wiele kobiet różnorako gospodaruje sobie czas. Są kobiety, które starają się odprężyć korzystając z aromaterapii, inne tańczą, jeszcze inne wolą dyskutować. W niektórych przypadkach poród przebiega niezauważalny do momentu, gdy położna jest niezbędna. Wówczas każda czynność może być codziennym rytuałem, jak np. sprzątanie, odprowadzanie dzieci do szkoły czy zakupy. Wszystko tak naprawdę zależy od intensywności bólu i etapu porodu. Coś, co ja bardzo często polecam, to kąpiele relaksacyjne, jeżeli to możliwe z zastosowaniem ulubionego olejku zapachowego (niektóre kobiety mają awersje do zapachów w ciąży i porodzie). Warto sobie odpowiedzieć na proste pytanie: czy jest coś, co lubię i mogę zrobić w „wolnym czasie”? To wówczas należałoby robić. Metoda odwracania uwagi od bólu doskonale redukuje odczuwanie bólu.

6. Jak można zaangażować innych (np. partnera), by dobrze przeżyć poród?